معروف و نهی از منکر

و کلیپ‏های آموزشی می‏کنند که در آن اقدام به امر به معروف و نهی از منکر می‏کنند در اینجا منظور از منکر جرایم و انحرافاتی است که در جامعه رواج دارد. در این فیلم‏ها بر عواقب شوم این جرایم تأکید می‏شود. هر کدام از این فیلم‏ها با توجه به جامعه‏ی هدف و به اقتضای سن آن‏ها توجه شده است. همچنین در این فیلم‏ها مجرمین و منحرفین به توبه «معروف» امر می‏شوند و به آن‏ها گفته می‏شود که می‏توانند دست از آن عمل انحرافی بردارند و به زندگی سالم روی آورند.

همچنین در مورد رسانه‏ها صحبت شد. مثلاً برخی جرایم که در مورد آن‏ها در جامعه حساسیت زیادی وجود دارد مثل جرایم جنسی، با واکنش‏های متفاوتی از سوی رسانه‏ها و NGO ‏ها روبرو می‏شود. برخی افراد که ادعای روشن‏فکری و حقوق بشری دارند در سال‏های اخیر، به تشکیل NGO ‏هایی مبادرت ورزیده‏اند که در آن با مجازات‏هایی مانند سنگسار مخالفت ورزیده‏اند. به خاطر تنش‏زابودن و حساسیت جوامع بین‏المللی نسبت به این مجازات‏ها و نیز این‏گونه NGO ‏ها، چنین مواردی از مواد قانونی حذف شده‏اند و تصمیم‏گیری در مورد آن‏، به نظر و حکم قاضی واگذار شده‏ است و قضات معمولاً مجرمین را به توبه دعوت می‏کنند و مجرمین هم با توبه‏کردن از تخفیف مجازات بهره‏مند می‏گردند. این موارد در رسانه‏های اصلاح‏طلب و اصولگرا به صورت‏های مختلفی دنبال می‏شود. رسانه‏های ا‏صلاح‏طلب موافق تخفیف مجرمین در صورت توبه هستند و مجازات‏هایی مانند سنگسار را خشونت‏آمیز می‏خوانند ولی برخی رسانه‏های اصولگرا در مقابل، معتقد هستند که حکم خدا باید همان‏گونه که هست جاری شود و حذف سنگسار را موجب این امر می‏دانند که مجرمین ارعاب نشده و دیگران درس عبرت نمی‏گیرند و آن‏ها هم ممکن است به چنین اعمال منافی عفت ادامه دهند و به اعتقاد آن‏ها پیشگیری از جرم آن‏گونه که باید اتفاق نمی‏افتد.

گفتارسوم: مروری بر بخش چهارم
در بخش چهارم از فصل دوم، به بررسی نقش توبه در سیاست‏های مشارکتی پرداخته شد. در مقدمه‏ی این بخش، به این مسأله پرداخته شد که برای تحقق اعمال توبه در سیاست مشارکتی، همکاری مردم و جامعه‏ی مدنی ضروری است. مردم می‏توانند امری را که ضدارزش و ارزش می‏دانند با خواست از دولت، تبدیل به قانون کنند. برای این کار این امر لازم است که مردم و دولت هماهنگ و به موازات هم حرکت کنند.
این بخش شامل سه گفتار است. گفتار اول به بررسی اشکال مختلف پاسخ‏دهی به جرم از سوی مردم پرداخته شد. در واقع قربانی جرم، مجرم و مجموعه شهروندان به طرق مختلفی در این سیاست جنایی نقش ایفا می‏کنند. همچنین در این مورد، سیاست جنایی مشارکتی در خصوص جرایم حق‏الناسی و حق‏اللهی مورد بررسی قرار گرفت. به طوری که در جرایم حق‏الناسی، نقش قربانی در تعقیب مجرم، مطالبه و اعمال کیفر قوی و بارز است و فقط در صورتی که مجرم به توبه‏ی واقعی نائل شود این حق از قربانی سلب می‏شود. همچنین در جرایم حق‏الناسی که شاکی خصوصی وجود داشته باشد تخفیف مجازات و اعمال توبه مشکل است مگر با دخالت حکومت اسلامی .در مورد جرایم حق‏اللهی هم پذیرش توبه منوط به مراجع قضایی است.
در گفتار دوم این بخش نیز نقش جامعه‏ی مدنی در مورد توبه و سیاست‏های مشارکتی مورد بررسی قرار گرفت و نتیجه‏ی این گفتار این است که برخی نهادهای مردمی با تهیه‏ی فیلم‏ها و کلیپ‏ها می‏توانند به امر به معروف و نهی از منکر بپردازند و با تأکید بر عواقب شوم جرایم و منکرات، مجرمین را به توبه دعوت و تشویق کنند. همچنین در مورد برخی از مجازات‏ها مثل سنگسار، رسانه‏ها می‏توانند با تشویق مجرمین به توبه‏ی واقعی به نهادینه‏کردن این فرهنگ کمک کنند. گفتار سوم نیز گفتار حاضر است.
حال که به بررسی نقش توبه در سیاست‏های جنایی اعم از تقیینی، قضائی، اجرایی و مشارکتی پرداخته‏ایم زمان آن رسیده که به سؤال دوم پایان‏نامه پاسخ دهیم.

بخش پنجم: توبه و مجازات‏های حد و تعزیر
در بخش قبلی به سوال اول تحقیق که خود از چهار سؤال فرعی تشکیل شده بود پاسخ دادیم در این بخش می‏خواهیم به سؤال دوم پاسخ دهیم که عبارت است از این‏که نقش توبه در سیاست جنایی ایران در خصوص مجازات های مربوط به حد و تعزیر چگونه است؟ در این قسمت ابتدا تأثیر توبه را در جرایم حدی، و سپس در مورد تعزیرات بررسی می‏کنیم. منتها قبل از ورود به بحث اصلی تعریفی از حد ارائه می‏دهیم.

حدود جمع حد و در لغت به معنای منع است و در شرع به مجازات مخصوص گفته می‏شود که اندازه‏ی آن را شارع معین کرده و به بدن مکلف به دلیل جرمی که مرتکب شده وارد می‏شود (طباطبایی، ۱۴۲۲، ۳۱۵). همچنین حد در ماده ۱۳ قانون مجازات اسلامی نیز این گونه تعریف شده است «به مجازاتی گفته می‏شود که نوع و میزان و کیفیت آن در شرع تعیین شده است».

گفتار اول: نظریات مربوط به سقوط حدود در فقه اسلام
هرچند مذاهب اسلامی، توبه را موجب سقوط مجازات اخروی می‏دانند، اما در مورد سقوط مجازات و کیفر دنیوی به واسطه‏ی توبه، اختلاف‌نظر دارند. در این باره سه نظریه‏ی مشهور وجود دارد که در ذیل به ذکر هر یک از این نظرات و ادله‏ی آن‏ها به طور جداگانه پرداخته می‏شود.

۱- نظریه اول: توبه به طور کلی موجب سقوط مجازات می‏گردد.
مشهور فقهای امامیه (نجفی، ۱۳۷۴ق، ج۴۱، ۳۰۷؛ خوئی، بی‏تا، ج۱، ۱۸۵)، برخی از فقهای شافعی (شربینی، ۱۴۱۵ق، ج۱۷، ۸۶)، شافعی در یکی از دو قولش و فقهای حنبلی (زحیلی، ۱۴۱۸ق، ج۷، ۵۵۶۹)، توبه را موجب سقوط مجازات می‏دانند. شیخ طوسی در این مورد چنین می‌گوید: هر کس حدی از حدود الهی مانند شرب خمر یا زنا یا سرقت به جز حد محاربین، بر او واجب شود و قبل از قیام بینه، توبه کند، آن حد به واسطه‏ی توبه ساقط می‏شود (طوسی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ۴۸۲).
از جمله ادله قائلان به تأثیر توبه در سقوط مجازات دنیوی عبارتند از:
۱. «ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِینَ عَمِلُواْ السُّوءَ بِجَهَالَهٍ ثُمَّ تَابُواْ مِن بَعْدِ ذَلِکَ وَأَصْلَحُواْ إِنَّ رَبَّکَ مِن بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَّحِیمٌ» (نحل: ۱۱۹)؛ «[با این همه] پروردگار تو نسبت به کسانى که به نادانى مرتکب گناه شده، سپس توبه کرده و به صلاح آمده‏اند البته پروردگارت پس از آن آمرزنده مهربان است». براساس آیه شریفه فوق، خداوند به کسانی که مرتکب هر نوع گناهی می شوند، فرصت توبه می‌دهد تا نسبت به اصلاح خود بکوشند. در آیات شریفه زیر نیز خداوند، توبه را به صراحت، مانع اجرای مجازات می داند:
۲. «فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللّهَ یتُوبُ عَلَیهِ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ» (مائده: ۳۹)؛ «پس هر که بعد از ستم ‏کردنش توبه کند و به صلاح آید، خدا توبه او را مى‏پذیرد که خدا آمرزنده مهربان است».
۳. «وَاللَّذَانَ یأْتِیانِهَا مِنکُمْ فَآذُوهُمَا فَإِن تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُواْ عَنْهُمَا إِنَّ اللّهَ کَانَ تَوَّابًا رَّحِیمًا»(نساء: ۱۶)؛ «و از میان شما آن دو تن را که مرتکب زشتکارى مى‏شوند، آزارشان دهید، پس اگر توبه کردند و درستکار شدند، از آنان صرف‌نظر کنید؛ زیرا خداوند توبه‏پذیر مهربان است».
۴. «الاسلام یجبُّ ما قبله». این روایت بین شیعه و اهل سنت مشهور است. در مجمع البحرین جملات دیگری نیز به حدیث مذکور اضافه، و از قول پیامبر(ص) چنین نقل شده است: «الاسلام یجبّ ما قبله و التوبه تجبّ ما قبلها من الکفر و المعاصی و الذنوب» (بجنوردی، ۱۳۸۴ق، ج۱، ۳۶).این روایت در مورد اسلام آوردن مغیره بن شعبه نیز از پیامبر(ص) نقل شده است. وی هنگام بازگشت از سفر، به دوستانش حیله زد و آن‏ها را به قتل رساند و به مدینه فرار کرد و مسلمان شد و خمس اموالش را تقدیم پیامبر(ص) کرد، پیامبر از قبول خمس اموالش امتناع کرد و فرمود: «در حیله و نیرنگ، خیری نیست، مغیره بر جان خود ترسید و احتمال می‏رفت که بر کفر خود برگردد»، اما رسول اکرم(ص) با کلام حیات‌بخش خود او را از نگرانی خارج ساخت و فرمود: «الاسلام یجبّ ما قبله» (ابن اثیر، ۱۳۶۷ش، ج۱، ۲۳۴).
روایات زیادی در کتب روایی ذکر شده اند که دلالت بر وجوب توبه دارند. به عنوان نمونه از ابودرداء روایت شده است که پیامبر(ص) در روز جمعه مردم را مورد خطاب قرار داد و فرمود: «ای مردم قبل از اینکه مرگ سراغتان بیاید به درگاه خدا برگردید و قبل از اینکه مشغول شوید، به کارهای نیک مبادرت ورزید»
بجنوردی در مورد دلالت این قاعده چنین می‏گوید:« آن‏چه که از کافر در حال کفرش صادر شده از قول و فعل و اعتقاد و بر آن ضرری و عقوبتی مترتب شده است؛ به گونه‏ای که آن عقوبت و ضرر از آثار اسلام باشد و در اسلام ثابت باشد، نه در حال کفر، اسلام، آن را برداشته و بقای آن فعل و قول و اعتقاد را قطع کرده و بلا اثر قرار می دهد؛ به گونه‌ای که آن فعل یا قول یا اعتقاد نبوده است». (بجنوردی، ۱۳۸۴ق، ج۱، ۳۸).
بنابراین اگر شخصی در حال کفر زنا کرده باشد، هرچند این فعل در حال کفر عقوبتی ندارد، اما در اسلام باید حد را بر شخص زانی صادر نمود، اما اسلام عقوبت را از شخص زناکاری که عمل زنا را در حال کفر انجام داده، برداشته است و حد از وی برداشته شده است. این حکم از باب امتنان بر شخص مسلمان، جعل شده و کلیه عقوبات و ضررهایی که به واسطه‏ی اسلام بر فعل یا قول یا اعتقاد او مترتب می-شود، از وی برداشته شده است.
بنابراین دست شخص سارقی که در حال کفر سرقت کرده است، در حال اسلام قطع نخواهد شد. این حکم در مورد حدود، تعزیرات، قصاص و دیات جاری است، مناط آن هم این است که چون این حکم از باب امتنان جعل شده، باید در اثری که برمیدارد، امتنان باشد. این حکم در مورد تروک نیز جاری است، بنابراین در افعالی که شخص در حال کفر ترک کرده و در اسلام، حکمی بر ترک او بار شده، این حکم برداشته می شود. بنابراین اگر صوم و صلاه و زکات و … در حال کفر صورت گرفته باشد، در حال اسلام نیازی به قضا نیست (اسماعیلی، ۱۳۸۶، ۱۹۸).
۵. «التائب من الذنب کمن لا ذنب له» (ابن ماجه، بی‏تا، ج۳، ۵۸۲). براساس این حدیث، شخص تائب مانند کسی می ماند که گناهی انجام نداده است، بنابراین، کسی که گناهی ندارد، حدی نیز بر او اجرا نخواهد شد. جرم محاربه از شدیدترین جرایم است. بنابراین، از آنجا که توبه موجب سقوط مجازات این جرم می شود، به طریق اولی موجب سقوط سایر مجازات‏ها نیز خواهد بود (عوده، ۱۴۰۵، ج۱، ۳۵۳). فلسفه حدود برای طهارت و تزکیه نفس است، توبه نیز به همین سبب تشریع شده است. بنابراین، اگر مجرم با توبه تزکیه شود، نیازی به اجرای حد نخواهد بود (ابن حزم، ۱۴۱۸، ج۱۳، ۱۱). بنا بر موارد ذکرشده می‏توان گفت که فقهای مذکور به شایستگی به نقش اصلاحی توبه پی برده‏اند و با توجه به ای‏که فرد تائب را شایسته‏ی بخشش و عفو دانسته‏اند نسبت به فقهای دیگر برداشت خوش‏بینانه و آسان‏گیرانه‏تری را نسبت به سقوط مجازات حد در اثر توبه داشته‏اند.

۲- نظریه دوم: توبه به طور کلی موجب سقوط مجازات نمی‏شود.
ابن‏عباس، حسن، مجاهد، قتاده و ابن حزم بر این باورند که توبه نقشی در سقوط مجازات و کیفر دنیوی ندارد (ابن حزم، ۱۴۱۸ق، ج۱۱، ص۱۵۹؛ نووی، بی‏تا، ج۲۰، ۱۰۷). ادله‏ی این گروه به شرح ذیل است: حدیث «الحدود کفارات لاهلها» (نیشابوری، بی تا، ج۹، ۸۸)، بیانگر آن است که هرچند اجرای مجازات‏ها، کفاره گناه افراد در آخرت خواهد بود، اما کفاره با وجود توبه واجب است. (ابن قدامه، ۱۴۰۳، ج۱۰، ۳۱۷؛ رملی، ۱۴۱۴، ج۱۳، ۱۲).
با قائل شدن به سقوط مجازات به وسیله‏ی توبه، از آنجا که هر مجرمی می‌تواند ادعای توبه کند، این عمل منجر به تعطیل شدن حدود الهی خواهد شد (عوده، ۱۴۰۵، ج۱، ۳۵۵). آیاتی که در رابطه با مجازات مجرمان نازل گردیده، به صورت عام است و افراد تائب و غیر تائب را شامل می‌شود (ابن حزم، ۱۴۱۸، ج۱۳، ۱۳). استثنائی که در آیه ۳۴ سوره مائده آمده است، مربوط به محارب نیست، بلکه شأن نزول آن، ارتداد عده ای در زمان پیامبر (ص) است و این استثنا مربوط به بازگشت از شرک به اسلام است که موجب سقوط مجازات می‌شود؛ زیرا کسی که با خدا و رسول محاربه می کند یا از اسلام برگشته یا مرتد یا مشرک است. بنابراین، نسبت به سایر مسلمانان، مجازات حد توسط توبه

نکته مهم : در این سایت فقط تکه هایی از این پایان نامه به صورت رندم درج شده که ممکن است موقع انتقال از فایل ورد به داخل سایت عکس ها درج نشوند یا فرمول ها و نمودارها و جداول و ... به هم ریخته درج شوند ولی در سایت منبع شما می توانید فایل کامل را با فرمت ورد و منابع و پیوست ها دنلود نمایید

برای ورود روی عکس زیر می توانید کلیک کنید :

Previous Entries دادرسی عادلانه Next Entries قانون مجازات اسلامی